بیهوش نمودن محکوم قبل از اجرای حکم با ابزار بیهوشی [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : با توجه به اینکه حکم قصاص و به‌صورت کلی اعدام، عموماً به‌وسیله طناب دار صورت می‌پذیرد، با توجه به پیشرفته‌ای صورت گرفته در علم پزشکی حکم شرعی و نظر حضرت‌عالی در خصوص استفاده از داروی بیهوشی برای بی‌هوش نمودن محکوم قبل از اجرای اعدام و قصاص و یا استفاده از تزریق مواد کشنده به‌جای طناب دار جهت اجرای حکم چیست؟

پاسخ : از این روش ها نمی توان استفاده کرد.

حکم قصاص شخص مظنون به قتل قبل از ثبوت حکم [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : شخصى بر اثر اصابت دو گلوله کلاشینکف کشته شده است، مظنونین به قتل چهار نفرند که در دست سه نفر آنها که در حال حاضر متوارى مى باشند اسلحه کلاش بوده و در دست نفر چهارم که دستگیر شده، اسلحه برنو بوده است. با این وصف، آیا اولیاى دم مى توانند تقاضاى قصاص نفر چهارم را بنمایند و بطور کلّى قضیّه تابع چه حکمى است؟

پاسخ : تا استناد قتل طبق موازین شرعیّه به او ثابت نشود حقّ قصاص ندارند.

غسل و کفن محکوم به قصاص [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : آیا تجهیز شخصى که محکوم به قصاص نفس گردیده، قبل از قصاص لازم است یا تغسیل و تکفین بعد از قصاص نیز بلامانع است؟

پاسخ : كسانى كه قتل آنها به عنوان قصاص يا حدّ شرعى واجب شده است و حاكم شرع به آنها دستور مى دهد مراسم غسل ميّت را خودشان در حال حيات انجام دهند و سه غسل را طبق دستورى كه در اموات بخش غسل میت آمده است انجام می دهد، سپس دو قسمت از قسمتهاى سه گانه كفن يعنى لنگ و پيراهن را مى پوشند و مانند ميّت حنوط مى كنند و بعد از كشته شدن، قطعه سوم را بر آنها مى پوشانند و نماز بر آنها خوانده و به همان حال دفنشان مى كنند؛لازم نيست خون را از بدن و كفن آنها بشويند، حتّى اگر بر اثر ترس و وحشت خود را نجس كنند، تكرار غسل لازم نيست.

عدم صدور حکم اجرای قصاص توسط حاکم [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : در صورتى که حاکم اذن در قصاص ندهد، تکلیف جانى (قاتل) چیست؟

پاسخ : حاکم نمى تواند اذن قصاص ندهد مگر این که مفاسد مهمّ اجتماعى بر آن مترتّب شود، در این صورت باید از قصاص خوددارى کرد.

کشته شدن قاتل مستحق قصاص بدون اذن ولی و حاکم [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : چنانچه شخص ثالث، مستحق قصاص را بدون اذن حاکم و همچنین بدون اذن ولىّ دم به قتل برساند. سپس، ولى دمِ اوّل، اعلام رضایت کند، حکم چیست؟

پاسخ : مساله از موارد شبهه، و مشمول قاعده درء است.

نحوه اعدام در مواردی که شرع نوع آن را مشخص نکرده [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : آیا براى اجراى اعدام، در مواردى که شارع مقدّس نحوه آن را مشخّص ننموده، واجب است حکومت نوعى را انتخاب کند که حدّاقلِّ درد را براى محکوم به اعدام در برداشته باشد؟

پاسخ : می توانند از یکی از روش های معمول در اعدام استفاده نمایند و حکومت اسلامی می تواند روش آسان(که درد کمتری را داشته) را انتخاب نماید.

نحوه قصاص و دیه قاتلی که دو نفر را نیز مجروح ساخته [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : چنانچه شخصى مرتکب یک فقره قتل عمد، و دو فقره ایراد ضرب و جرح عمدى گردد، و اولیاى دم مقتول خواهان قصاص باشند، و قاتل مالى براى پرداختن دیه نسبت به دو نفر مجنىّ علیهما (مورد ضرب و جرح) نداشته باشد، آیا اجراى قصاص قبل از پرداخت دیه امکان پذیر مى باشد؟ در صورت منفى بودن، پرداخت دیه چگونه میسّر مى باشد؟

پاسخ : قصاص طبق تقاضاى اولیاى دم انجام مى گیرد، و شخص جانى اگر مالى داشته باشد، دیه را از اموال او مى پردازند، در غیر این صورت به ذمّه میّت مى ماند، البته اگر جنایت بر اعضا عمدی و قابل قصاص باشد، نخست آنها قصاص مى کنند، بعد قصاص قتل انجام مى شود.

تبدیل شمشیر به آلت قتاله دیگر در قصاص [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : در مواردى که باید با شمشیر قصاص نمود، آیا با وسیله دیگر قصاص کردن جایز است؟

پاسخ : آرى با آلت قتّاله معمول زمان، که مستلزم شکنجه خاصّى نباشد، مى توان قصاص کرد.

حکم قصاص در جایی که دو مرد مشترکا دو مرد را به قتل رسانده [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : در صورتى که دو مرد مسلمان به طور عمد و مشترکاً دو مرد مسلمان دیگر را به قتل برسانند، و اولیاى دم مقتولین خواهان قصاص هر دو نفر باشند آیا در مقام استیفاى قصاص، اولیاى دم هر کدام از مقتولین بایستى فاضل دیه هر یک از قاتلین را پرداخت نمایند؟

پاسخ : در چنین فرضی فاضل دیه لازم نیست.

اجرای حکم اعدام در ماه حرام [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : آیا اجرای حکم قصاص نفس یا اعدام در ماه حرام جایز است؟

پاسخ : اشکالی ندارد.

مجازات ضارب بابت فوت مضروب به علت سهل انگاری در مداوا [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : شخصی در حین نزاع به دیگری جراحتی وارد نموده که نوعا کشنده نیست و در صورت مراجعه به پزشک و مداوا، زخم بهبود می یابد (مثلا یک بند انگشت او را قطع نموده) اما شخص مجروح عمدا به پزشک مراجعه نمی کند و به مداوا نمی پردازد (یا به هر علتی کوتاهی کرده و جراحت دچار عفونت و سرایت به نقاط دیگر بدن شده و در نهایت منجر به مرگ شخص می گردد. در فرض مساله مجازات ضارب چیست؟

پاسخ : در فرض مساله ضارب بیش از قصاص عضو در صورت عمد و دیه عضو در صورت غیرعمد ضامن نیست.

اجراي حکم قصاص از سوي حکومت بدون تقاضاي اولياي دم [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : در مواردي که اولياي دم، تقاضاي عفو قاتل را داشته باشند يا مطالبه ديه نمايند، ولي با توجه به عوارض سياسي، اجتماعي عفو به صلاح نباشد؛ آيا در صورتي که حکومت بخواهد قاتل را مجازات نمايد، مي‌تواند بر خلاف نظر اولیای دم قاتل را اعدام نمايد؟

پاسخ : تقاضای قصاص بدون رضایت ولی دم جایز نیست مگر این که عنوان مفسد یا محارب با شرایط مخصوص آن را داشته باشد.

حکم حبس محکوم به قصاص تا برطرف شدن موانع اجراي قصاص [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : چنانچه به ادله ذيل حکم قصاص در مورد شخص محکوم اجرا نشده باشد آيا مي‏توان وي را تا زمان اجراي حکم -هر چند در مدت زمان طولاني- در حبس نگه داشت؟ الف. به دليل فقر مالي اولياي دم يا دلايل ديگر از پرداخت فاضل ديه خودداري مي‏کنند. ( ب. عدم تأمين سهم اولياي صغير مقتول از طرف اولياي خواهان قصاص. ج. عفو برخي از اولياي دم و عدم پرداخت سهم آنان به محکوم عليه از سوي اولياي خواهان قصاص. د. عدم شناسايي اولياي دم يا عدم دسترسي به آنان و دستور حاکم شرع مبني بر اخذ ديه از قاتل و ناتواني وي از پرداخت ديه. ه. مصالحه به ديه و عدم توانايي پرداخت ديه توسط محکوم عليه. و. عدم مراجعه اولياي دم به دادگاه براي تعيين تکليف نهايي. ز. فقدان ابزار لازم براي اجراي دقيق حکم قصاص و استنکاف مجني عليه و اولياي دم يا افراد خبره از اجراي حکم و آن در صورتي که محکوم عليه استطاعت پرداخت يا جلب رضايت شاکي را ندارد.

پاسخ : محکوم به قصاص را نمی&rlmتوان برای مدت طولانی در زندان نگاه داشت، باید با اخذ وثیقه کافی او را آزاد کنند تا شرایط اجرای قصاص یا عفو یا تبدیل به دیه حاصل &rlmگردد، مگر این که آزاد کردن او پیامدهای بسیار نامطلوب اجتماعی داشته باشد که در این صورت می&rlmتوان از بیت المال، کمک به صاحبان حق کرد تا قصاص اجرا شود.

زمان اجرای اعدام [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : آیا اجراى قصاص مقیّد به زمان خاصّى، مانند اوّل طلوع آفتاب است؟

پاسخ : قصاص مقیّد به زمان خاصّى نیست.

مجازات محاربی که مرتکب قتل نفس و جرح دیگران شده است [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : محاربى در جریان محاربه، مرتکب قتل یا نقص عضو یا جرح دیگران مى شود آیا علاوه بر مجازات محاربه، قصاص نیز مى شود؟

پاسخ : نخست قصاص مى شود سپس حدّ محارب جارى مى گردد. به عبارت دیگر ، اگر عضو را مجروح کرده اول قصاص می شود و بعد اعدام و اگر قتل بوده که عملا با قصاص تمام می شود.

مصالحه با جانی در مجازات جنایت عمد [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : آيا مي‏توان در جنایات عمدی براي قسمتي از جنايت طلب قصاص کرده و نسبت به بخش ديگر مصالحه کند؟

پاسخ : در جنایت عمدی دیه نیست فقط قصاص است مگر با توافق طرفین، و در این جا اگر توافق بشود مانعی ندارد.

سرایت دادن تاخیر در قصاص زن شیرده به مادر رضاعی [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : آیا حکم (لزوم تأخیر اجراى حدّ یا قصاص زن شیر ده ) در مورد مادر رضاعى را نیز جاری می باشد؟ در فرض شمول در صورت امکان جایگزینى، یافتن دایه وظیفه چه کسی می باشد؟

پاسخ : چنانچه قصاص از مادر رضاعى، حیات فرزند را به خطر بیاندازد، یا سبب ضرر قابل ملاحظه اى شود، همان حکم جارى است و در صورت امکان جایگزینی این وظیفه به عهده حاکم شرع نمی باشد.

قصاص فردی که همزمان قتل عمد و شبه عمد را مرتکب شده [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : فردى همزمان هم قتل عمد انجام داده و هم قتل شبه عمد و اولياى مقتولِ اوّل تقاضاى قصاص و اولياى مقتولِ دوم تقاضاى ديه كرده ‏اند، طبق قانون، مهلت پرداخت ديه تا دو سال است، آيا بر اولياى مقتولِ قتل عمدى لازم است قصاص را تا زمان پرداخت ديه عقب بيندازند؟

پاسخ : به خاطر جمع بين حقِ اولياى دو قتل، بايد اولياى مقتولِ قتل عمد، صبر كنند.

زنده شدن جانی بعد از اجرای قصاص [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : چنانچه کسى محکوم به قصاص شود و به عنوان قصاص نفس حلق آویز شود و پزشک متخصّص گواهى نماید که فوت کرده است ولى در سردخانه به هوش بیاید و زنده شود آیا حکم قصاص به قوّت خود باقى است یا ساقط است؟ در صورت باقى بودن قصاص به قوّت خود، آیا دیه حلق آویزى اوّل به چه کسی تعلّق مى گیرد؟ و مسؤول پرداخت دیه کیست؟

پاسخ : احتیاط آن است که در این موارد قصاص به دیه تبدیل شود و آن مقدار که دفعه اول خسارت بر قاتل وارد شده است از دیه کسر شود.

مشخص نبودن هوّیت یا مذهب مقتول برای اجرای قصاص [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : فردی اقدام به قتل انسانی نموده که او را نمی شناسد بعد از قتل به هر دلیل مثل آتش زدن مقتول جنازه قابل شناسایی نیست در نتیجه مسلمان بودن وی معلوم نیست با توجه به این مسائل آیا قصاص امکان پذیر است؟ آیا این که قتل در منطقه ای که اکثریت در آن مسلمان هستند رخ داده باشد یا غیر مسلمان تفاوتی دارد؟ آیا می توان در این گونه موارد قاعده درء اجرای شود؟ نهایتاً در صورتی که قصاص منتفی باشد مجازات این فرد چیست؟

پاسخ : در جایی که اکثراً مسلمان هستند حکم مسلمان جاری می شود ولی با توجه به قاعده درء تبدیل به دیه مسلمان می شود.

عدول حاکم شرع از اذن اجرای قصاص [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : آیا حاکم شرع می تواند متعاقب اذن به اجرای قصاص از اذن خود رجوع کند یا خیر؟

پاسخ : از اذن خود نباید رجوع کند مگر اینکه ضرورت مهمی باشد.

مطالبه تفاضل دیه علاوه بر قصاص زنی که قاتل مرد است [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : زنى به اتّهام قتل عمد مردى قصاص شده است با توجّه به این که دیه مرد دو برابر دیه زن است، آیا مى توان علاوه بر قصاص یک دوّم دیه مرد مقتول را هم مطالبه نمود؟

پاسخ : در مورد قصاص دیه اى وجود ندارد.

کشته شدن قاتل توسط غیر اولیای دم و بدون اجازه آنها [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : اگر قاتلى که محکوم به قصاص شده است، توسّط شخصى غیر از اولیاى دم و بدون اجازه آنها کشته شود حق قصاص اولیاى دم مقتول اوّل چه می شود و آیا اولیاى دم محکوم به قصاصی که کشته شده می توانند قاتل را قصاص کنند یا موضوع منتفى شده و تبدیل به دیه مى شود؟ در فرض تبدیل به دیه، چه کسانى و به چه کسی باید آن را بپردازند؟

پاسخ : با توجّه به این که قاتل مهدورالدم نیست بلکه در اختیار اولیاى دم قرار مى گیرد که اگر بخواهند قصاص کنند یا با توافق طرفین دیه بگیرند، و دیگرى حقّ کشتن او را ندارد و اگر او را بکشد محکوم به قصاص یا دیه با توافق طرفین مى باشد، و از آن جا که قاتل دوّم موضوع قصاص قاتل اوّل را از بین برده است، احتیاط واجب آن است که قاتل دوّم دیه اى به ارباب دم مقتول اوّل بپردازد شبیه مواردى که کسى قاتل را فرارى مى دهد بطورى که دسترسى به او حاصل نمى شود و موضوع قصاص منتفى مى گردد که باید شخص فرارى دهنده طبق نصوص وارده دیه را بپردازد و این غیر از دیه اى است که قاتل دوّم براى نجات از قصاص به ولىّ دم قاتل اوّل مى پردازد.

مجازات مردی که قاتل دو زن بوده [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : اگر مردى دو زن را کشته باشد و اولیاى آنان خواهان قصاص باشند آیا اولیاى خواهان قصاص، باید چیزى به عنوان فاضل دیه نیز بپردازند؟

پاسخ : هرگاه اولیاى هر دو زن متّفقاً و با هم خواهان قصاص باشند، چیزى به عنوان دیه به ورثه قاتل پرداخت نمى شود.

قصاص مجرم در حضور جمعی که مجرم مرتکب جرم شده [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : شخصى با مراجعه به دادگاه اظهار مى دارد که فلانى در بین عدّه اى با زدن سیلى به این جانب موجب هتک حیثیّت اجتماعى بنده گردیده است و تقاضاى قصاص در همان جمع یا جمع مشابه را دارد، آیا قصاص سیلى به این صورت وجهه شرعى دارد؟

پاسخ : در قصاص این امور معتبر نیست ولى حاکم مى تواند براى هتک حیثیّت او را تعزیر کند.

کم و کیف جرح قصاصی نسبت به جنایت [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : با توجه به شرط بودن تساوى جرح قصاصى با جنایت ، در صورتى که احتمال زیاد شدن جرح قصاصی نسبت به مقدار جنایت وجود دارد آیا اکتفا به کمتر از مقدار جنایت، برای پرهیز از زیاد شدن جرح قصاصی جایز است، یا تساوى شرط مى باشد؟

پاسخ : اگر خوف خطر باشد قصاص تبدیل به دیه مى شود ولى اگر خوف زیادت است مى توان به کمتر قناعت کرد.

تداخل قصاص عضو در قصاص نفس [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : منظور از تداخل قصاص عضو در قصاص نفس چیست؟

پاسخ : هرگاه کسى ضربه اى به دیگرى وارد کند که موجب جراحت یا شکستگى منتهى به مرگ شود، فقط قصاص نفس دارد و دیه عضو در دیه نفس داخل مى شود.

کم کردن مقدار قصاص به جای تفاضل دیه در قصاص طرف [شرایط اجرای قصاص]

پرسش : در قصاص طرف، آیا زن مى تواند به جاى پرداخت فاضل دیه مثلاً در قطع چهار انگشت دو انگشت مرد جانى را قطع کند؟

پاسخ : در فرض سؤال مانعى ندارد.

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی